Xuất khẩu hạt điều là một trong những câu chuyện nổi bật của nông sản Việt. Quan sát nhiều năm, ngành này thường nhộn nhịp hơn vào những tháng cuối năm. Bài viết giải thích các lý do chính, đồng thời nêu những bài toán ngành còn phải giải.
Vị thế của hạt điều Việt Nam
Việt Nam từ lâu nằm trong nhóm nước chế biến và xuất khẩu nhân điều hàng đầu thế giới. Nhiều nhà máy chế biến tập trung ở vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, nơi cũng có vùng trồng điều lâu đời. Số liệu cụ thể từng năm có thể tra tại Hiệp hội Điều Việt Nam hoặc cơ quan hải quan, nên chúng tôi không đưa con số để tránh sai lệch.
Điều đáng chú ý là một phần lớn nguyên liệu điều thô phải nhập từ nước ngoài, trong khi nhà máy trong nước chế biến sâu rồi xuất đi. Cấu trúc này khiến ngành vừa phụ thuộc vùng trồng nội địa, vừa phụ thuộc thị trường nguyên liệu quốc tế.
Mùa lễ hội và nhu cầu cuối năm
Hạt điều là món quà vặt và nguyên liệu bánh kẹo phổ biến. Cuối năm, các dịp lễ hội ở nhiều nước làm nhu cầu hạt dinh dưỡng, bánh kẹo, giỏ quà tăng. Các nhà nhập khẩu và nhà phân phối thường đặt hàng trước để kịp bày bán.
Vì thế, đơn hàng thường dồn về một số tháng trong năm, và các nhà máy phải lên kế hoạch sản xuất sớm. Đây là nhận xét theo quy luật mùa vụ thương mại, không phải mốc cố định cho mọi năm.
Những thị trường nhập khẩu chính
Hạt điều Việt Nam đi tới nhiều khu vực, trong đó có Hoa Kỳ, châu Âu, Trung Quốc và một số nước châu Á khác. Mỗi thị trường có yêu cầu riêng về cỡ hạt, màu sắc, độ ẩm, dư lượng và bao bì.
Doanh nghiệp xuất khẩu cần theo dõi quy định nhập khẩu của từng nước, vì quy định thay đổi theo thời gian. Việc hiểu rõ khách hàng giúp tránh rủi ro bị trả hàng hoặc ép giá.
Bài toán nguyên liệu và chất lượng
Chất lượng hạt điều phụ thuộc vào khâu thu hoạch, phơi, bảo quản và chế biến. Điều thu hoạch khi chưa đủ độ chín, phơi không kỹ hoặc để ẩm mốc đều ảnh hưởng đến thành phẩm. Nhà máy cần nguồn nguyên liệu ổn định về chất lượng để giữ khách hàng.
Với nông hộ trồng điều, việc tuân thủ quy trình canh tác tốt và ghi chép vùng trồng sẽ giúp sản phẩm được thu mua giá hơn. Hộ nào làm theo quy trình an toàn có thể tham khảo bài VietGAP là gì và các hướng dẫn tương tự.
Truy xuất nguồn gốc giúp hạt điều giữ giá
Khi nhà nhập khẩu hỏi hạt điều đến từ đâu, doanh nghiệp có hồ sơ rõ ràng sẽ có lợi thế. Truy xuất nguồn gốc giúp chứng minh vùng trồng, quy trình chế biến và lô hàng, nhờ đó dễ đàm phán và hạn chế nguy cơ bị gạt khỏi danh sách nhà cung cấp.
Xu hướng này đang áp dụng cho hầu hết nông sản xuất khẩu, như bài truy xuất nguồn gốc là con đường tất yếu của nông sản Việt phân tích. Ngành thủy sản cũng đi trước ở nhiều khâu, mời bạn xem bài xuất khẩu thủy sản Việt Nam năm 2019. Các bài khác về đầu ra nông sản có trong chuyên mục Thị trường nông sản.
Những thách thức của ngành điều
Ngành điều không chỉ có thuận lợi. Giá trên thị trường thế giới biến động theo từng giai đoạn. Chi phí nguyên liệu, vận chuyển và lao động cũng ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp chế biến.
Ngoài ra, nhiều cơ sở phải nhập thêm điều thô từ nước ngoài để đủ công suất. Điều này khiến doanh nghiệp phụ thuộc vào diễn biến nguồn cung bên ngoài.
Hướng đi để nâng giá trị hạt điều
Một hướng đi là chế biến sâu. Hạt điều rang muối, điều tẩm vị và các sản phẩm từ nhân điều thường có giá trị cao hơn nhân thô. Doanh nghiệp cũng có thể phát triển thương hiệu riêng thay vì chỉ gia công.
Hướng đi thứ hai là nâng chất lượng vùng trồng. Giống tốt, chăm sóc đúng kỹ thuật và thu hoạch đúng độ chín giúp nhân điều đạt chuẩn tốt hơn.
Hướng đi thứ ba là minh bạch nguồn gốc. Doanh nghiệp có hồ sơ vùng trồng rõ ràng dễ đàm phán hơn với khách nước ngoài. Khi các khâu cùng cải thiện, hạt điều Việt Nam có thể giữ vững vị thế bền lâu.
Điều doanh nghiệp nhỏ cần lưu ý
Doanh nghiệp nhỏ muốn xuất khẩu điều cần chuẩn bị hồ sơ chất lượng ngay từ đầu. Kiểm nghiệm sản phẩm, đóng gói đúng quy cách và chứng từ đầy đủ là những yêu cầu cơ bản.
Nên tìm hiểu kỹ thị trường mục tiêu trước khi ký hợp đồng. Mỗi nước có yêu cầu riêng về nhãn mác, dư lượng và cách vận chuyển.
Việc liên kết với hiệp hội ngành hàng cũng giúp doanh nghiệp cập nhật thông tin nhanh hơn.
Thông tin thị trường nên được cập nhật đều đặn. Doanh nghiệp có thể theo dõi báo cáo của hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý. Những số liệu này giúp lên kế hoạch thu mua hợp lý hơn và tránh tồn kho quá nhiều.