Truy xuất nguồn gốc nông sản từng được xem là chuyện của doanh nghiệp lớn. Giờ đây, từ siêu thị trong nước đến nhà nhập khẩu nước ngoài đều hỏi thông tin nguồn gốc. Với nông sản Việt, đây là một con đường khó tránh nếu muốn đi xa và giữ giá.
Người mua ngày càng đòi minh bạch
Người tiêu dùng thành thị quan tâm hơn đến chuyện thực phẩm đi từ đâu tới. Sau nhiều lần xôn xao về rau, thịt, hải sản kém chất lượng, niềm tin không còn dễ có. Người mua muốn thấy thông tin cụ thể thay vì chỉ nghe lời quảng cáo.
Các chuỗi siêu thị và cửa hàng thực phẩm cũng yêu cầu nhà cung cấp có hồ sơ truy xuất. Với họ, đây là cách giảm rủi ro thu hồi hàng và bảo vệ thương hiệu của mình. Nếu bạn muốn nắm khái niệm cơ bản trước, hãy đọc hiểu đúng về truy xuất nguồn gốc sản phẩm nông nghiệp.
Yêu cầu từ các thị trường xuất khẩu
Nhiều thị trường nhập khẩu thực phẩm có quy định chặt về an toàn và nguồn gốc. Lô hàng có thể bị kiểm tra, trả về hoặc cảnh báo nếu không chứng minh được xuất xứ và quy trình sản xuất. Quy định cụ thể khác nhau theo từng nước và từng mặt hàng, nên doanh nghiệp xuất khẩu thường phải tra cứu kỹ trước khi ký hợp đồng.
Các mặt hàng chủ lực như hạt điều, thủy sản đều chịu áp lực này. Bạn có thể xem cách nó thể hiện ở một ngành cụ thể trong bài xuất khẩu hạt điều Việt Nam.
Mã số vùng trồng và mã cơ sở đóng gói
Một số thị trường yêu cầu nông sản đến từ vùng trồng và cơ sở đóng gói đã được cấp mã. Mã số vùng trồng cho biết sản phẩm đến từ khu vực sản xuất đã đăng ký. Mã cơ sở đóng gói cho biết nơi sơ chế, đóng gói đáp ứng điều kiện quy định.
Hai loại mã này giúp cơ quan quản lý hai phía theo dõi và kiểm soát. Điều kiện cấp mã và thủ tục thay đổi theo thời kỳ, nên bà con hãy liên hệ cơ quan quản lý nông nghiệp tại tỉnh hoặc xem thông báo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường để cập nhật.
Khó khăn của nông hộ nhỏ lẻ
Nông hộ nhỏ gặp nhiều trở ngại. Diện tích manh mún, mỗi hộ trồng một kiểu, khó có quy trình chung. Ghi chép chưa thành thói quen. Chi phí thiết bị, tem nhãn, kiểm nghiệm là gánh nặng với hộ sản lượng thấp. Kiến thức công nghệ cũng chưa đồng đều giữa các thế hệ trong gia đình.
Hệ quả là nhiều hộ làm ra sản phẩm tốt nhưng không chứng minh được, nên vẫn bán qua thương lái với giá thấp.
Hợp tác xã làm cầu nối
Hợp tác xã là một cách giải bài toán này. Nhiều hộ cùng làm theo một quy trình, cùng ghi chép, cùng dùng một hệ thống mã lô và chia sẻ chi phí tem nhãn, kiểm nghiệm. Hợp tác xã cũng đứng ra làm việc với siêu thị hoặc doanh nghiệp thu mua.
Dĩ nhiên điều này đòi hỏi hợp tác xã quản trị minh bạch, như đã nêu trong bài ưu và nhược điểm của hợp tác xã. Khi các mắt xích đều nghiêm túc, truy xuất nguồn gốc trở thành lợi thế cạnh tranh thay vì thủ tục rườm rà. Đọc thêm các bài khác trong chuyên mục Truy xuất nguồn gốc để có góc nhìn đầy đủ hơn.
Lộ trình để nông hộ bắt đầu
Nông hộ nhỏ có thể bắt đầu từ những bước đơn giản. Đầu tiên là ghi chép sản xuất đều đặn. Tiếp theo là đặt tên và địa điểm rõ ràng cho lô hàng, để khi cần có thể lần ngược lại.
Sau khi quen, hộ có thể tham gia chương trình của hợp tác xã hoặc địa phương. Nhiều nơi hỗ trợ tem và phần mềm cho những nhóm sản xuất đủ điều kiện. Bà con nên hỏi cơ quan nông nghiệp để biết chính sách hiện hành.
Lợi ích lâu dài với thương hiệu nông sản
Nông sản có nguồn gốc rõ ràng dễ xây dựng uy tín hơn. Khách hàng nhớ tên vùng trồng, tên hợp tác xã và quay lại mua khi hài lòng. Đây là nền tảng cho thương hiệu địa phương.
Khi có sự cố về chất lượng, việc truy xuất giúp khoanh vùng nhanh. Nhờ vậy, thiệt hại không lan sang toàn bộ sản phẩm của vùng. Điều này bảo vệ cả người sản xuất lẫn người tiêu dùng.
Truy xuất nguồn gốc không còn là lựa chọn thêm cho đẹp. Với thị trường ngày càng khắt khe, đó là điều kiện để nông sản Việt đi xa và giữ được giá.
Vai trò của cơ quan quản lý và doanh nghiệp
Cơ quan quản lý ban hành quy định và hướng dẫn về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói. Doanh nghiệp thu mua yêu cầu nhà cung cấp tuân thủ để đáp ứng đối tác nhập khẩu.
Hai bên cần phối hợp với người nông dân. Tập huấn, hỗ trợ thiết bị và hướng dẫn thủ tục sẽ giúp bà con theo kịp yêu cầu.
Khi cả chuỗi cùng hành động, truy xuất nguồn gốc mới thật sự đi vào đời sống thay vì chỉ nằm trên giấy.