Truy xuất nguồn gốc sản phẩm là cụm từ xuất hiện ngày càng nhiều trên bao bì rau, thịt, trái cây. Nhưng không ít người mua và cả người bán vẫn hiểu chưa đúng. Bài này giải thích bằng ví dụ gần gũi với ruộng vườn và chợ búa.
Truy xuất nguồn gốc là gì
Truy xuất nguồn gốc là khả năng lần ngược một sản phẩm về nơi nó được làm ra và các khâu đã đi qua. Cầm một túi rau trên tay, bạn có thể biết rau từ vườn nào, trồng khi nào, ai sơ chế, đóng gói ở đâu.
Mục đích chính có hai. Thứ nhất là khi có sự cố an toàn thực phẩm, có thể xác định lô hàng và thu hồi nhanh. Thứ hai là giúp người mua tin tưởng, vì thông tin được ghi lại thay vì chỉ lời nói.
Một chuỗi truy xuất cần ghi lại những gì
Chuỗi truy xuất tốt ghi lại thông tin ở từng khâu. Ở trang trại: tên cơ sở, địa điểm, giống, ngày gieo hoặc thả, vật tư sử dụng, ngày thu hoạch. Ở khâu sơ chế, đóng gói: ngày đóng gói, lô hàng, người phụ trách. Ở khâu vận chuyển, bán lẻ: nơi nhận, thời gian, điều kiện bảo quản.
Quan trọng nhất là các mắt xích phải khớp nhau. Mã lô ở trang trại phải liên kết được với mã lô ở nơi đóng gói. Nếu đứt một mắt xích, cả chuỗi mất giá trị.
Tem QR và mã vạch hoạt động thế nào
Tem QR, mã vạch chỉ là chìa khóa để mở thông tin. Khi quét, điện thoại dẫn bạn tới trang chứa dữ liệu về sản phẩm. Dữ liệu này do người sản xuất hoặc đơn vị quản lý tự nhập, nên chất lượng thông tin phụ thuộc vào việc nhập thật hay không.
Mã vạch và tiêu chuẩn dữ liệu dùng chung trên thế giới do tổ chức GS1 quản lý, nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu dùng. Còn trong nước, bà con nên hỏi cơ quan chuyên ngành về hệ thống truy xuất được khuyến khích ở địa phương.
Những hiểu lầm phổ biến
Có vài quan niệm chúng tôi thường nghe.
- “Có tem QR là sản phẩm sạch.” Tem chỉ cho biết nguồn gốc. Sạch hay không còn tùy quy trình sản xuất và kiểm nghiệm.
- “Truy xuất chỉ dành cho hàng xuất khẩu.” Thực tế, người mua trong nước cũng ngày càng quan tâm.
- “Dán tem là xong.” Tem không có dữ liệu thật phía sau chỉ là hình trang trí.
- “Chỉ doanh nghiệp lớn mới làm được.” Hộ nhỏ có thể bắt đầu bằng sổ nhật ký và mã lô đơn giản.
Hiểu đúng giúp người mua không bị đánh lừa và người bán không tốn tiền cho thứ vô ích.
Lợi ích cho người làm ra và người mua
Với người làm ra, truy xuất giúp nâng uy tín, dễ vào siêu thị, dễ bán xa. Nó cũng giúp chính họ nhìn lại quy trình và phát hiện lỗi sớm. Khi có khiếu nại, hồ sơ rõ ràng bảo vệ người bán.
Với người mua, truy xuất là cách kiểm chứng. Bạn biết món mình ăn đến từ đâu và có thể phản hồi khi thấy bất thường. Một ví dụ cụ thể là ba tiêu chuẩn cơ bản để đánh giá thịt lợn sạch, trong đó thông tin nguồn gốc là một điểm bạn có thể kiểm tra ngay tại quầy.
Ở tầm lớn hơn, truy xuất đang trở thành điều kiện để hàng Việt đi xa, như bài truy xuất nguồn gốc là con đường tất yếu của nông sản Việt đã phân tích. Bạn có thể đọc thêm các bài cùng chủ đề trong chuyên mục Truy xuất nguồn gốc.
Truy xuất nguồn gốc bắt đầu từ ghi chép của người sản xuất
Hệ thống truy xuất dù hiện đại đến đâu cũng cần dữ liệu đầu vào đúng. Dữ liệu ấy đến từ nông hộ, từ sổ ghi chép hằng ngày. Nếu bước này làm qua loa, tem QR chỉ là hình thức.
Vì vậy, người sản xuất nên tập thói quen ghi ngày gieo trồng, loại vật tư, ngày thu hoạch và nơi bán. Chỉ cần một cuốn sổ hoặc ứng dụng đơn giản là đủ để bắt đầu.
Người tiêu dùng có thể làm gì
Người mua cũng đóng vai trò quan trọng. Khi quét mã trên bao bì, hãy xem thông tin có đầy đủ và nhất quán không. Tên cơ sở, địa chỉ vùng trồng và ngày đóng gói nên rõ ràng.
Nếu thông tin quá sơ sài hoặc mã không truy cập được, bạn nên thận trọng. Hãy ưu tiên sản phẩm của nơi minh bạch về nguồn gốc.
Truy xuất nguồn gốc là cam kết hai chiều. Người sản xuất cung cấp thông tin trung thực, người mua biết đặt câu hỏi và chọn lựa. Khi cả hai cùng quan tâm, thị trường nông sản sẽ minh bạch hơn.
Truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm
Truy xuất nguồn gốc là công cụ hỗ trợ an toàn thực phẩm. Khi có vấn đề, cơ quan quản lý và doanh nghiệp có thể tìm ra lô hàng liên quan nhanh hơn. Nhờ vậy, sản phẩm có lỗi được thu hồi kịp thời.
Điều này đặc biệt quan trọng với thực phẩm tươi sống như rau, thịt và thủy sản. Những mặt hàng này dễ hỏng và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe.
Với nông hộ, việc tham gia truy xuất cũng là cách chứng minh mình làm đúng. Sản phẩm có hồ sơ rõ ràng thường được người mua tin tưởng hơn.