Mô hình trang trại không có một khuôn chung cho mọi nhà. Mỗi nơi có đất, nước, vốn và đầu ra khác nhau, nên cách làm cũng khác. Bài này điểm qua vài hướng đi mà ban biên tập từng ghé thăm hoặc đọc tài liệu, để bà con có thêm gợi ý khi cân nhắc.
Thế nào là một mô hình trang trại làm ăn hiệu quả
Trang trại hiệu quả trước hết là trang trại biết mình bán gì, bán cho ai. Nhiều nhà đầu tư lớn vào chuồng, vào nhà lưới rồi mới tính chuyện tiêu thụ. Kết quả là sản phẩm có mà đầu ra không ổn.
Một trang trại tốt thường có ba điểm chung. Họ ghi chép chi phí từng vụ. Họ chọn quy mô vừa sức thay vì chạy theo diện tích. Và họ có ít nhất một kênh bán ổn định, như hợp tác xã, cửa hàng quen hoặc doanh nghiệp thu mua theo hợp đồng.
Mô hình vườn – ao – chuồng khép kín
Đây là mô hình quen thuộc nhất ở nông hộ miền Bắc và miền Trung. Phân chuồng đưa xuống ao nuôi cá hoặc ủ cho vườn cây. Nước ao tưới ngược lên vườn. Vòng tuần hoàn nhỏ này giúp giảm tiền mua phân và thức ăn.
Một hộ ở vùng trung du mà chúng tôi từng trò chuyện nuôi lợn quy mô nhỏ, đào ao thả cá và trồng ổi ở phần đất cao. Chủ hộ cho biết nhờ ủ phân đúng cách, họ gần như không phải mua phân hữu cơ cho vườn. Nếu muốn làm bài bản, bạn có thể đọc thêm các bước xây dựng mô hình vườn – ao – chuồng đạt chuẩn trước khi xuống tiền.
Trang trại cây ăn trái kết hợp du lịch sinh thái
Ở Đồng bằng sông Cửu Long và vùng Đông Nam Bộ, nhiều vườn trái cây mở cửa đón khách tham quan. Khách vào hái trái, ăn tại vườn và mua về. Chủ vườn có thêm nguồn thu ngoài bán sỉ.
Hướng đi này hợp với vườn gần đô thị hoặc nằm cạnh tuyến du lịch. Bù lại, chủ vườn phải đầu tư lối đi, nhà vệ sinh, chỗ đậu xe và chấp nhận mùa thấp điểm vắng khách. Vườn nên giữ chất lượng trái trước, rồi mới nghĩ đến dịch vụ.
Chăn nuôi khép kín và xử lý chất thải
Chăn nuôi gần khu dân cư luôn vướng chuyện mùi và nước thải. Trang trại nào xử lý tốt phần này thường tồn tại lâu hơn. Hầm biogas, bể lắng, đệm lót sinh học là những giải pháp đã được nhiều hộ áp dụng.
Điều cần lưu ý là chọn công nghệ theo quy mô đàn. Hầm biogas quá nhỏ so với lượng chất thải sẽ nhanh đầy và gây mùi. Bà con nên nhờ cán bộ khuyến nông tính giúp thể tích hầm trước khi xây.
Rau trong nhà màng gần đô thị
Rau trồng trong nhà màng, nhà lưới ở các vùng ven thành phố có lợi thế là gần chợ và siêu thị. Rau tươi đến tay người mua nhanh hơn, ít hao hụt hơn. Nhà màng cũng giúp hạn chế mưa dập và sâu bệnh.
Chi phí dựng nhà màng không nhỏ. Vì vậy nhiều hộ chọn liên kết trong hợp tác xã để chia sẻ chi phí, chung nguồn nước và chung đầu mối bán hàng. Khi đủ điều kiện, họ đăng ký VietGAP để rau có chỗ đứng ở kênh siêu thị.
Trang trại thông minh: bước tiếp theo của nhiều mô hình
Một số trang trại đã gắn cảm biến độ ẩm, hẹn giờ tưới, theo dõi nhiệt độ chuồng. Bạn có thể xem thêm bài về trang trại thông minh và xu hướng của nông nghiệp thế giới để hình dung mức đầu tư cần có.
Bài học chung trước khi nhân rộng
Nhìn lại các mô hình trên, chúng tôi rút ra vài điều dễ áp dụng.
- Bắt đầu nhỏ, chạy thử một vụ rồi mới mở rộng.
- Có số liệu của chính mình: chi phí, sản lượng, giá bán.
- Tìm đầu ra từ sớm, tốt nhất là trước khi gieo trồng hoặc thả giống.
- Học từ hộ đi trước, nhưng đừng sao chép nguyên xi vì đất và khí hậu mỗi nơi một khác.
Muốn tìm hiểu rộng hơn về cách các trang trại tổ chức và liên kết, mời bạn xem chuyên mục Trang trại và hợp tác xã. Về chính sách và hướng dẫn kỹ thuật chung, bà con có thể tham khảo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Chọn mô hình theo điều kiện của chính mình
Trước khi bắt tay làm, bạn nên viết ra ba thứ: diện tích đất có thể dùng, số vốn có thể bỏ ra và số giờ công mỗi ngày. Ba thứ này quyết định mô hình nào khả thi. Một hộ có hai sào đất khó làm trang trại lớn, nhưng vẫn có thể làm vườn nhỏ bán trực tiếp.
Hãy so sánh ít nhất hai mô hình trên giấy. Với mỗi mô hình, ghi rõ khoản đầu tư ban đầu, chi phí hằng vụ và nơi bán sản phẩm. Việc này tốn một buổi tối, nhưng giúp tránh những sai lầm tốn kém về sau.
Những rủi ro thường bị bỏ qua
Thời tiết thất thường, dịch bệnh và giá bán biến động là ba rủi ro quen thuộc. Ngoài ra còn có rủi ro ít được nhắc tới, như thiếu nhân công đúng lúc thu hoạch hoặc đường vào trang trại hư hỏng mùa mưa.
Cách giảm rủi ro không phức tạp. Đa dạng hóa vài loại cây, vật nuôi để không dồn hết vào một nguồn thu. Giữ một khoản vốn dự phòng cho vụ khó khăn. Và đặc biệt, trao đổi thường xuyên với những hộ làm cùng nghề trong vùng để biết sớm tình hình.
Cuối cùng, hãy xem trang trại như một công việc kinh doanh lâu dài. Kết quả tốt thường đến từ sự kiên nhẫn và ghi chép đều đặn, hơn là từ một mùa bội thu may mắn.