Trang trại thông minh đang được nhắc nhiều, nhưng không ít người nghe xong vẫn chưa rõ nó khác gì trang trại thường. Hiểu đơn giản, đó là trang trại biết dùng công nghệ để theo dõi và điều chỉnh việc chăm sóc cây, con dựa trên số liệu thay vì chỉ dựa vào cảm giác.
Trang trại thông minh là gì
Trang trại thông minh dùng cảm biến, máy móc điều khiển tự động và phần mềm để quản lý sản xuất. Cảm biến đo độ ẩm đất, nhiệt độ, ánh sáng. Hệ thống tưới tự mở van khi đất khô. Phần mềm ghi lại kết quả để chủ trang trại so sánh giữa các vụ.
Mục tiêu không phải là có thật nhiều thiết bị. Mục tiêu là tưới đúng lúc, bón đúng lượng, phát hiện sớm bất thường và giảm công sức lặp đi lặp lại.
Cảm biến, tưới tự động và nhà màng
Ở nhiều nước có nông nghiệp phát triển, nhà màng được điều khiển gần như tự động. Quạt, rèm che, hệ thống phun sương hoạt động theo ngưỡng nhiệt độ và độ ẩm cài sẵn. Cây trồng nhờ đó ít bị sốc nhiệt.
Tưới nhỏ giọt kết hợp châm phân qua nước là một bước tiến khác. Nước và phân đi thẳng vào gốc, ít thất thoát. Nhiều hộ ở Việt Nam đã dùng cách này cho cây ăn trái và rau trong nhà lưới.
Dữ liệu và phần mềm quản lý trang trại
Phần dễ bị xem nhẹ nhất lại là dữ liệu. Một bảng ghi lịch tưới, lượng phân, sản lượng từng lô giúp bạn biết lô nào tốt, lô nào kém và vì sao. Khi có dữ liệu nhiều vụ, quyết định của bạn sẽ bớt cảm tính.
Dữ liệu cũng là nền cho truy xuất nguồn gốc. Người mua có thể xem sản phẩm được trồng ở đâu, chăm thế nào. Đây là xu hướng mà truy xuất nguồn gốc sản phẩm đang trở thành con đường tất yếu của nông sản Việt.
Những gì đã áp dụng được ở Việt Nam
Một số trang trại rau, hoa, dưa lưới ở vùng Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và ven các đô thị lớn đã dùng nhà màng, tưới tự động và điều khiển bằng điện thoại. Một số trang trại chăn nuôi lắp camera, cảm biến nhiệt trong chuồng kín.
Tuy vậy, mức độ áp dụng còn khác nhau nhiều giữa các nơi. Phần lớn nông hộ nhỏ vẫn làm thủ công vì vốn và kiến thức công nghệ còn hạn chế. Bạn có thể xem thêm cách các hộ chọn hướng đi trong bài những mô hình trang trại thành công tại Việt Nam.
Bắt đầu trang trại thông minh từ quy mô nhỏ
Bà con không cần xây cả hệ thống ngay. Có thể đi từng bước.
- Bước một là đo đạc: mua nhiệt kế, ẩm kế, ghi số liệu hằng ngày vào sổ.
- Bước hai là tự động hóa một việc tốn công nhất, thường là tưới.
- Bước ba là kết nối thiết bị với điện thoại để theo dõi từ xa.
- Bước bốn là dùng phần mềm hoặc bảng tính để lưu và phân tích dữ liệu.
Mỗi bước nên chạy ổn một hai vụ rồi mới sang bước kế. Hãy hỏi kỹ nhà cung cấp về bảo hành, hướng dẫn sử dụng và linh kiện thay thế, vì thiết bị hỏng giữa vụ có thể gây thiệt hại lớn.
Cân nhắc trước khi đầu tư
Công nghệ chỉ có ích khi nền tảng canh tác đã vững. Nếu đất, giống, nước chưa ổn thì thiết bị đắt tiền cũng không cứu được vụ mùa. Để tìm hiểu thêm các hướng tổ chức sản xuất, mời bạn xem chuyên mục Trang trại và hợp tác xã. Thông tin về chuyển đổi số trong nông nghiệp cũng có tại trang của Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc.
Lợi ích thực tế khi áp dụng công nghệ
Lợi ích dễ thấy nhất là tiết kiệm công lao động. Hệ thống hẹn giờ tưới thay cho việc ra vườn mỗi sáng. Cảm biến báo khi đất quá khô hoặc chuồng quá nóng, nên người nuôi phản ứng kịp thời.
Lợi ích thứ hai là dữ liệu. Khi có số liệu từng vụ, bạn biết khu nào cho năng suất tốt, khu nào kém. Từ đó điều chỉnh phân bón, nước và mật độ cho hợp lý hơn.
Rào cản với nông hộ nhỏ
Rào cản lớn nhất là chi phí đầu tư ban đầu. Thiết bị, đường truyền và việc bảo trì đều cần tiền. Rào cản thứ hai là kỹ năng. Không phải ai cũng quen dùng ứng dụng trên điện thoại hay đọc biểu đồ.
Để vượt qua, nhiều nơi chọn đi theo nhóm. Vài hộ cùng góp vốn mua một hệ thống, cùng học cách dùng và chia sẻ chi phí vận hành. Cách làm này phù hợp với hợp tác xã hơn là từng hộ riêng lẻ.
Điều quan trọng là công nghệ chỉ là công cụ. Nó giúp người làm nông quyết định tốt hơn, chứ không thay thế kinh nghiệm canh tác tích lũy qua nhiều năm.
Gợi ý lộ trình áp dụng theo từng bước
Bước đầu có thể chỉ là một bộ hẹn giờ tưới cho vườn rau. Khi thấy hiệu quả, bạn thêm cảm biến độ ẩm đất. Sau đó mới tính đến phần mềm ghi chép và theo dõi.
Cách đi từng bước giúp bạn kiểm soát chi phí. Mỗi thiết bị mới nên có mục tiêu rõ ràng, như tiết kiệm nước hoặc giảm công. Nếu chưa thấy lợi ích, hãy chờ thay vì mua thêm.
Người làm nông cũng nên học cách dùng thiết bị trước khi đầu tư lớn. Nhiều đơn vị tổ chức tập huấn miễn phí hoặc giá thấp. Đây là cơ hội tốt để hiểu công nghệ phù hợp với trang trại của mình.